Ustama qanday hisoblanadi: 30% ustama nega 30% foyda emas

Doʻkon egasi yangi partiya oldi: tovar 100 000 soʻmdan tushdi. U oʻyladi: «30% ustama qoʻyaman, 30% foyda qilaman». Peshtaxtaga 130 000 soʻm narx yozildi. Oy oxirida esa hisob boshqacha chiqdi: savdo yaxshi, lekin qoʻlda qolgan pul kutilganidan ancha kam.

Sabab oddiy: ustama va foyda foizi bir xil narsa emas. Ustama tannarxdan hisoblanadi, foyda foizi esa sotuv narxidan. 30% ustama qoʻyilgan tovarda sotuv narxidan foyda ulushi bor-yoʻgʻi 23% atrofida.

Bu maqolada ustama hisoblash formulasini, uni foyda foiziga aylantirishni, kerakli foydaga qarab narx qoʻyishni va chegirma hamda yashirin xarajatlar foydani qanday yeyishini oddiy soʻm misollarida koʻrib chiqamiz.

Ustama va foyda foizi: ikki xil hisob

Ikkala hisobda ham foyda summasi bir xil: sotuv narxi minus tannarx. Farq faqat nimaga boʻlishda.

— Ustama = foyda ÷ tannarx × 100. Yaʼni tovar tannarxining ustiga necha foiz qoʻshganingiz.

— Foyda foizi (marja) = foyda ÷ sotuv narxi × 100. Yaʼni har bir sotilgan soʻmning qancha qismi sizga qoladi.

Misolda: tannarx 100 000 soʻm, narx 130 000 soʻm, foyda 30 000 soʻm. Ustama: 30 000 ÷ 100 000 = 30%. Foyda foizi: 30 000 ÷ 130 000 = 23,1%.

Tannarx har doim sotuv narxidan kichik boʻlgani uchun ustama foizi doim foyda foizidan katta chiqadi. Shuning uchun «30% qoʻydim» degan gap kassadagi 30% degani emas.

Ustama qanday hisoblanadi: formula

Sotuv narxi = tannarx × (1 + ustama ÷ 100)

— 80 000 soʻmlik tovarga 25% ustama: 80 000 × 1,25 = 100 000 soʻm.

— 45 000 soʻmlik tovarga 40% ustama: 45 000 × 1,4 = 63 000 soʻm.

— 1 200 000 soʻmlik tovarga 15% ustama: 1 200 000 × 1,15 = 1 380 000 soʻm.

Bu hisob oson, shuning uchun koʻp doʻkonlarda narx aynan shunday qoʻyiladi. Xato hisobda emas, natijani qanday oʻqishda.

Ustamani foyda foiziga aylantirish

Foyda foizi = ustama ÷ (100 + ustama) × 100

Eng koʻp uchraydigan ustamalar sotuv narxidan qancha foyda beradi:

— 20% ustama → 16,7% foyda;

— 25% ustama → 20% foyda;

— 30% ustama → 23,1% foyda;

— 40% ustama → 28,6% foyda;

— 50% ustama → 33,3% foyda;

— 100% ustama → 50% foyda.

Koʻrinib turibdiki, ustama qancha katta boʻlsa, farq ham shuncha katta. 100% ustama qoʻygan sotuvchi «narxni ikki baravar qildim» deydi, lekin har bir sotuvning yarmi baribir tovar puliga ketadi.

Kerakli foydaga qarab narx qoʻyish

Teskari savol koʻproq foydali: «sotuv narxidan 30% foyda qolishi uchun narx qancha boʻlishi kerak?»

Sotuv narxi = tannarx ÷ (1 − foyda foizi ÷ 100)

100 000 soʻmlik tovardan 30% foyda olish uchun: 100 000 ÷ 0,7 = 142 857 soʻm, yaxlitlab 143 000 soʻm. Bu 43% ustama degani.

Kerakli ustamani ham toʻgʻridan-toʻgʻri topish mumkin: ustama = foyda foizi ÷ (100 − foyda foizi) × 100. 20% foyda uchun 25% ustama, 25% foyda uchun 33,3% ustama, 30% foyda uchun 42,9% ustama kerak.

Oy oxirida farq qanchaga yetadi

Aytaylik, doʻkonning oylik savdosi 60 000 000 soʻm va hamma tovarga 30% ustama qoʻyilgan. Egasi «30% foyda» deb hisoblaydi: 18 000 000 soʻm.

Haqiqatda yalpi foyda 60 000 000 × 23,1% = taxminan 13 850 000 soʻm. Farq 4 150 000 soʻm.

Endi xarajatlarni qoʻshing: ijara, oyliklar, kommunal, soliq jami 15 000 000 soʻm boʻlsin. Egasining hisobida oy 3 000 000 soʻm foyda bilan yopiladi. Haqiqatda esa oy taxminan 1 150 000 soʻm zarar bilan yopiladi. Daftarda buni koʻrish qiyin, chunki savdo summasi katta va kassada pul aylanib turibdi.

Chegirma foydani qanchalik yeydi

Chegirma sotuv narxidan beriladi, foyda esa shu narxning kichik bir qismi. Shuning uchun kichik chegirma foydaning katta qismini oladi.

130 000 soʻmlik tovarga 10% chegirma: narx 117 000 soʻm, foyda 30 000 soʻmdan 17 000 soʻmga tushdi. Chegirma 10%, foyda esa 43% ga kamaydi.

Bir xil foydani saqlash uchun chegirmali kunda ancha koʻp sotish kerak. Yuqoridagi misolda bir tovardan 30 000 soʻm oʻrniga 17 000 soʻm qolyapti: oldingi foydani olish uchun deyarli 1,8 baravar koʻp sotish kerak. Aksiya rejalashtirishdan oldin shu hisobni bir marta qilib koʻring.

Tannarxga nimalar kiradi

Ustama toʻgʻri hisoblansa ham, tannarx notoʻgʻri boʻlsa, foyda baribir xato chiqadi. Koʻp doʻkonlarda tannarx sifatida faqat taʼminotchi nakladnoyidagi narx olinadi. Aslida tovar doʻkonga yetguncha yana xarajat bor:

— yetkazib berish va yuk tushirish;

— bojxona, sertifikat, qadoqlash;

— buzilgan yoki yoʻqolgan tovar ulushi.

Misol: tovar 100 000 soʻm, har bir donaga 5 000 soʻm yetkazib berish toʻgʻri keladi. Haqiqiy tannarx 105 000 soʻm. Narx 130 000 soʻm boʻlsa, foyda 25 000 soʻm, foyda foizi esa 19,2%. «30% foyda» deb oʻylangan joyda qoʻlda 19% qoladi.

Narx qoʻyishda 5 qoida

1. Avval kerakli foyda foizini belgilang

Oylik xarajatlarni oylik savdoga boʻling. Masalan, xarajat 15 000 000, savdo 60 000 000 soʻm boʻlsa, faqat xarajatni yopish uchun 25% foyda kerak. Shundan keyingina ustamani tanlang.

2. Ustamani foyda foizidan hisoblang

25% foyda kerak boʻlsa, ustama 25% emas, 33,3%. Yuqoridagi formulani bir marta Excelʼga yozib qoʻying yoki jadvalni kassa yoniga osib qoʻying.

3. Tannarxga hamma xarajatni qoʻshing

Yetkazib berish va boshqa xarajatlarni tovarlarga taqsimlang: miqdori, narxi yoki ogʻirligi boʻyicha. Aks holda har bir tovarning foydasi qogʻozda bor, kassada yoʻq.

4. Chegirmaga chegara qoʻying

Har bir tovar guruhi uchun eng past narxni belgilang: undan pastga sotuvchi ham, aksiya ham tushmasin. Eng past narx kamida tannarx va xarajat ulushini yopishi kerak.

5. Oyda bir marta haqiqiy foyda foizini tekshiring

Oy oxirida har bir tovar boʻyicha savdo, tannarx va yalpi foydani chiqaring. Foyda foizi = yalpi foyda ÷ savdo × 100. Rejadagi foiz bilan solishtiring: qaysi tovar foyda beryapti, qaysi biri faqat aylanma qilyapti, koʻrinib qoladi.

Bitoʻda bu qanday koʻrinadi

Bito ERPʼda sotish va kirim hujjatlarida ustama foizini kiritib, narxni hisoblash mumkin. Narx qoʻlda emas, tannarxdan kelib chiqib hisoblanadi.

Maʼlumotlar → Narxlar boʻlimida bir nechta narx turi yaratiladi, masalan chakana va ulgurji. Savdo hujjatida mahsulot qaysi narx turi boʻyicha sotilishi tanlanadi. Narxlarni avtomatik hisoblash va minimal hamda maksimal chegaralar bilan boshqarish mumkin: bu yuqoridagi «chegirmaga chegara» qoidasining oʻzi.

Kirimdagi qoʻshimcha xarajatlar (yetkazib berish va boshqalar) «Narxga taʼsir qilishi» yoqilsa, tovar tannarxiga qoʻshiladi. Taqsimlash usulini tanlash mumkin: miqdori, narxi, hajmi, ogʻirligi yoki qoʻlda.

Hisobotlar → Moliya boʻlimida har bir mahsulot boʻyicha sotilgan miqdor, savdo, chegirma, tannarx va yalpi daromad koʻrinadi. Foyda foizini topish uchun yalpi daromadni savdoga boʻlish kifoya.

Doʻkon foydasini oy kesimida qanday oʻqish haqida alohida yozganmiz:

👉 Foyda va zarar hisoboti: doʻkon egasi nimani koʻrishi kerak.

Ulgurji mijozlarga alohida narx qoʻyish haqida:

👉 Ulgurji savdo: mijoz, narx va qarzni bir joyda yuritish.

Xulosa

30% ustama 30% foyda emas, 23%. Narxni ustamadan emas, kerakli foyda foizidan boshlab qoʻying, tannarxga hamma xarajatni qoʻshing, chegirmaga eng past narx chegarasini qoʻying va oyda bir marta haqiqiy foyda foizini tekshiring. Shu toʻrt odat oy oxiridagi «savdo bor, pul yoʻq» holatining oldini oladi.

Bito bilan qanday boshlash mumkin

Bito ERP 2500 dan ortiq biznesda ombor, savdo, taʼminot va moliya hisobini yuritadi. Narx turlari, ustama va foyda hisobotini doʻkoningiz misolida sozlab koʻrsatamiz.

👉 Telegram orqali bepul konsultatsiya olish. Menejer narx qoʻyish va foyda hisobotini biznesingiz misolida koʻrsatadi.

👉 Tariflar va narxlarni koʻrish. Bito ERP tariflari oyiga 290 000 soʻmdan boshlanadi.