Sotuvchilarni qanday baholash: 5 ta koʻrsatkich

Oy oxirida doʻkon egasi sotuvchilarni bitta savol bilan baholaydi: kim koʻp sotdi? Eng katta summa yozilgan sotuvchi maqtov va bonus oladi, qolganlar "undan oʻrganinglar" degan gapni eshitadi.
Lekin kassadagi summa sotuvchi doʻkonga qancha foyda olib kelganini koʻrsatmaydi. Koʻp sotgan sotuvchi har mijozga chegirma bergan boʻlishi mumkin. Uning savdolarining bir qismi ertasi kuni qaytib kelgan boʻlishi mumkin. Shunda katta savdo summasi orqasida kichik foyda yashiringan boʻladi.
Bu maqolada sotuvchi KPI ni toʻgʻri qoʻyish uchun 5 ta koʻrsatkichni koʻrib chiqamiz: savdo soni, savdo summasi, qaytarilgan tovar, chegirma va sof daromad. Oxirida uch sotuvchi misolida eng koʻp sotgan nega eng foydali boʻlmasligini soʻmda hisoblab koʻrsatamiz.
Nega faqat savdo summasiga qarash xato
Savdo summasi bu sotuvchi kassadan oʻtkazgan pul. Unga hali qaytarilgan tovar ham, berilgan chegirma ham kiradi. Agar bonus faqat summaga qarab berilsa, sotuvchi uchun eng oson yoʻl shunday boʻladi:
— mijoz ikkilansa, darhol chegirma berish;
— mijozga keragidan koʻproq yoki unga mos kelmaydigan tovar sotish, keyin qaytarishni qabul qilish;
— kichik, lekin foydali tovarlar oʻrniga qimmat, lekin ustamasi past tovarlarni sotish.
Uchala holatda ham summa oʻsadi, foyda esa kamayadi. Shuning uchun sotuvchini bitta raqam bilan emas, besh raqam bilan birga baholash kerak.
1-koʻrsatkich: savdo soni
Savdo soni bu sotuvchi bir oyda nechta chek urgani. U sotuvchining qancha mijozga xizmat qilganini koʻrsatadi. Savdo soni past boʻlsa, sotuvchi yo kam smenada ishlagan, yo mijozlar bilan sekin ishlaydi, yo baʼzi mijozlar xarid qilmay chiqib ketgan.
Savdo sonini smenalar soni bilan birga koʻring. 20 smenada 300 ta savdo qilgan sotuvchi bilan 26 smenada 300 ta savdo qilgan sotuvchi bir xil ishlamagan.
2-koʻrsatkich: savdo summasi va oʻrtacha chek
Savdo summasini savdo soniga boʻling, oʻrtacha chek chiqadi. Masalan, 34 000 000 soʻm savdo va 300 ta chek boʻlsa, oʻrtacha chek taxminan 113 000 soʻm.
Oʻrtacha chek sotuvchining mijozga qoʻshimcha tovar taklif qila olishini koʻrsatadi. Boʻyoq olgan mijozga choʻtka, telefon olganga gʻilof taklif qilgan sotuvchining oʻrtacha cheki baland boʻladi. Lekin oʻrtacha chek ham chegirma bilan sunʼiy koʻtarilishi mumkin, shuning uchun uni keyingi ikki koʻrsatkich bilan birga koʻring.
3-koʻrsatkich: qaytarilgan tovar
Qaytarilgan summani savdo summasiga boʻling, qaytarish ulushi chiqadi. Agar bitta sotuvchida bu ulush boshqalarnikidan bir necha barobar baland boʻlsa, sababini qidiring:
— mijozga notoʻgʻri oʻlcham yoki model berilgan;
— sotuvchi tovar haqida toʻliq tushuntirmagan;
— savdo rejani bajarish uchun "keyin qaytarsa ham boʻladi" deb qilingan;
— qaytarish toʻgʻri rasmiylashtirilmagan va kassa bilan qoldiq bir-biriga mos kelmayapti.
Qaytarishni qanday toʻgʻri yuritish haqida alohida maqola yozganmiz: unda qaytgan va yaroqsiz tovarni hisobda ajratish tartibi bor.
4-koʻrsatkich: chegirma
Chegirma bu doʻkon egasining choʻntagidan toʻgʻridan-toʻgʻri chiqadigan pul. Doʻkonning ustamasi 25 foiz boʻlsa, 5 foizlik chegirma foydaning toʻrtdan bir qismini olib ketadi.
Chegirma summasini savdo summasiga boʻlib, har sotuvchining chegirma ulushini toping. Keyin oddiy qoida qoʻying: sotuvchi qancha chegirma bera oladi, undan katta chegirmani kim tasdiqlaydi. Qoida boʻlmasa, chegirma sotuvchining eng oson sotish usuliga aylanadi.
Ustama va foyda farqi haqidagi maqolamizda: chegirma foydani qanday yeyishi raqamlarda koʻrsatilgan.
5-koʻrsatkich: sof daromad
Sof daromad bu savdo summasidan qaytarilgan tovar va chegirma ayirilgandan keyin qolgan pul. Sotuvchini aynan shu raqam boʻyicha solishtirish toʻgʻriroq, chunki u doʻkonga haqiqatda tushgan pulni koʻrsatadi.
Yana bir qadam oldinga borsangiz, sof daromaddan sotilgan tovarning tannarxini ayiring. Shunda har sotuvchi olib kelgan yalpi foyda chiqadi. Bonusni shu foydaga bogʻlash eng adolatli yoʻl.
Misol: eng koʻp sotgan sotuvchi nega eng foydali emas
Bir doʻkonda uch sotuvchi bor. Bir oylik natijalar:
Sotuvchi A: 320 ta savdo, savdo summasi 40 000 000 soʻm, qaytarilgan 3 600 000 soʻm, chegirma 2 800 000 soʻm.
Sotuvchi B: 300 ta savdo, savdo summasi 34 000 000 soʻm, qaytarilgan 600 000 soʻm, chegirma 400 000 soʻm.
Sotuvchi V: 350 ta savdo, savdo summasi 28 000 000 soʻm, qaytarilgan 300 000 soʻm, chegirma 200 000 soʻm.
Faqat savdo summasiga qarasangiz, A birinchi oʻrinda. Endi hisoblaymiz. Tovarning tannarxi chegirmasiz sotuv narxining 80 foizi deb olamiz.
A: qaytarishdan keyin qolgan savdo 36 400 000 soʻm, tannarxi 29 120 000 soʻm. Chegirmani ayirsak, sof daromad 33 600 000 soʻm, yalpi foyda 4 480 000 soʻm.
B: qaytarishdan keyin 33 400 000 soʻm, tannarxi 26 720 000 soʻm. Sof daromad 33 000 000 soʻm, yalpi foyda 6 280 000 soʻm.
V: qaytarishdan keyin 27 700 000 soʻm, tannarxi 22 160 000 soʻm. Sof daromad 27 500 000 soʻm, yalpi foyda 5 340 000 soʻm.
Natija: A B dan 6 000 000 soʻm koʻp sotgan, lekin doʻkonga 1 800 000 soʻm kam foyda olib kelgan. Sabab ikkita: A ning qaytarish ulushi 9 foiz, B niki 1,8 foiz; A ning chegirma ulushi 7 foiz, B niki 1,2 foiz. V esa eng koʻp chek urgan, lekin oʻrtacha cheki 80 000 soʻm, A da 125 000 soʻm. V ga qoʻshimcha tovar taklif qilishni oʻrgatish kerak, A ga esa chegirma chegarasi va qaytarishlar sababini koʻrib chiqish kerak.
Sotuvchi KPI ni oyma-oy qanday kuzatish
Bitta oy natijasi tasodif boʻlishi mumkin. Haqiqiy manzara 2–3 oylik solishtirishda koʻrinadi. Oddiy tartib:
1. Har oy oxirida har sotuvchi uchun beshta raqamni yozing: savdo soni, savdo summasi, qaytarilgan, chegirma, sof daromad.
2. Ulardan uchta ulushni hisoblang: oʻrtacha chek, qaytarish ulushi, chegirma ulushi.
3. Har sotuvchini oʻzining oʻtgan oyi bilan, keyin boshqa sotuvchilar bilan solishtiring.
4. Ulushi boshqalardan keskin farq qilgan sotuvchi bilan alohida gaplashing: sababini soʻrang, maqtash yoki tuzatish kerakligini aniqlang.
5. Bonusni savdo summasiga emas, sof daromad yoki yalpi foydaga bogʻlang va buni sotuvchilarga oldindan ayting.
Bu tartibni daftarda yoki jadvalda yuritsa ham boʻladi, lekin har oy hamma cheklarni qoʻlda yigʻish koʻp vaqt oladi va xato chiqadi.
Raqamlarni sotuvchilar bilan qanday muhokama qilish
Hisobot sotuvchini jazolash uchun emas, uni oʻstirish uchun kerak. Suhbatni ayblovdan emas, raqamdan boshlang: "Bu oy qaytarishlaring 9 foiz boʻldi, boshqalarda 2 foiz atrofida. Nima deb oʻylaysan, sababi nimada?" Koʻpincha sotuvchi sababni oʻzi aytadi: mijozlar oʻlchamni adashtiryapti, bitta model tez buziladi yoki chegirma soʻramaydigan mijoz kam.
Har suhbatdan keyin bitta aniq kelishuv qiling va keyingi oy shu raqamga qarab tekshiring:
— qaytarish ulushi baland sotuvchi har savdoda oʻlcham va modelni mijoz bilan qayta tekshiradi;
— chegirma ulushi baland sotuvchi belgilangan chegaradan katta chegirmani faqat masʼul xodim ruxsati bilan beradi;
— oʻrtacha cheki past sotuvchi har mijozga kamida bitta qoʻshimcha tovar taklif qiladi.
Yaxshi natijani ham ochiq ayting. Qaytarishi va chegirmasi eng past sotuvchini jamoa oldida maqtash qolganlarga foyda nimadan kelishini summadan yaxshiroq tushuntiradi.
Bito da bu qanday koʻrinadi
Bito da HR boʻlimida "Xodim boʻyicha savdo" hisoboti bor. Unda har xodim uchun alohida qatorda sotilganlar soni, sotilgan va qaytarilgan miqdor, savdo summasi, qaytarilgan summa, chegirma, soliq, daromad va tannarx ustunlari chiqadi.
Yaʼni yuqoridagi beshta koʻrsatkich bitta jadvalda turadi: har oy oxirida hisobotni ochib, sotuvchilarni yonma-yon solishtirasiz, raqamlarni qoʻlda yigʻishga hojat qolmaydi.
Xulosa
Eng koʻp sotgan sotuvchi har doim eng foydali sotuvchi emas. Sotuvchini savdo soni, savdo summasi, qaytarilgan tovar, chegirma va sof daromad boʻyicha birga baholang. Qaytarish va chegirma ulushi baland boʻlsa, katta summa kichik foydani yashiradi. Bonusni foydaga bogʻlasangiz, sotuvchilar ham summani emas, foydani oʻylay boshlaydi.
Bito bilan qanday boshlash mumkin
Bito 2500 dan ortiq tadbirkorga ombor, savdo va moliya hisobini yuritishda yordam beradi. Xodimlar boʻyicha savdo hisobotini qanday sozlashni bepul konsultatsiyada birga koʻrib chiqamiz.
👉 Telegram orqali bepul konsultatsiya olish. Mutaxassis sotuvchilaringiz natijasini qaysi hisobotda va qanday koʻrishni sizning doʻkoningiz misolida koʻrsatib beradi.
















