Ulgurji do'konda qotib yotgan tovarni qanday aniqlash

Ulgurji doʻkonda pul koʻpincha kassada emas, omborda turadi. Javonlar toʻla, qoldiq katta, lekin oy oxirida aylanma pul yetmaydi. Yangi tovar olishga mablagʻ qolmaydi, yetkazib beruvchiga qarz esa oʻsib boradi.

Sababi koʻpincha bitta: omborda qotib yotgan tovar. Uni oldindan sotib olgansiz, joy egallab turibdi, lekin xaridor soʻramayapti. Bunday pozitsiyalar koʻzga tashlanmaydi, chunki umumiy qoldiq roʻyxatida ular boshqa tovarlar orasida yoʻqolib ketadi.

Bu maqolada ulgurji doʻkonda qotib yotgan tovarni qanday aniqlashni oddiy tekshiruv orqali koʻrib chiqamiz: oxirgi sotuv sanasi, aylanish tezligi, muddat guruhlari va har bir guruh uchun qaror. Hammasini daftar, Excel yoki hisob dasturida qilish mumkin.

Qotib yotgan tovar nima

Qotib yotgan tovar: omborda qoldigʻi bor, lekin uzoq vaqtdan beri sotilmayotgan yoki juda sekin sotilayotgan pozitsiya. Ulgurjida bu odatda katta partiyada olingan, mavsumi oʻtgan yoki talabi kamaygan tovar boʻladi.

Muammo faqat joyda emas. Har bir qotgan karobka ichida yetkazib beruvchiga toʻlangan pul turibdi. Shu pul bilan tez sotiladigan tovar olib, oyiga bir necha marta aylantirish mumkin edi.

Misol: omborda 120 karobka shampun turibdi, har biri 85 000 soʻmdan olingan. Bu 10 200 000 soʻm. Oʻrtacha kuniga yarim karobka sotilsa, bu qoldiq 240 kunga yetadi. Yaʼni 10 million soʻm deyarli sakkiz oy omborda yotadi.

1-qadam: har bir tovarning oxirgi sotuv sanasini toping

Eng oddiy belgi: tovar oxirgi marta qachon sotilgan. Buning uchun har bir pozitsiya boʻyicha oxirgi chiqim (sotuv) sanasini yozing va roʻyxatni shu sanaga qarab, eskisidan yangisiga saralang.

Roʻyxatning yuqori qismida turganlar birinchi navbatdagi gumondorlar. Agar tovarning qoldigʻi bor, lekin oxirgi sotuvi bir oydan ham oldin boʻlsa, uni alohida belgilab qoʻying.

Bitta muhim nuqta: qoldigʻi nolga teng tovarlarni bu roʻyxatdan chiqarib tashlang. Sizni faqat omborda turgan, pul bogʻlab turgan pozitsiyalar qiziqtiradi.

2-qadam: aylanish tezligini hisoblang

Oxirgi sotuv sanasi hamma narsani koʻrsatmaydi. Baʼzi tovar kecha ham sotilgan, lekin juda oz miqdorda, qoldigʻi esa juda katta. Shuning uchun ikkinchi tekshiruv kerak: qoldiq necha kunga yetadi.

Formula: ombordagi qoldiq ÷ oʻrtacha kunlik sotuv = necha kunga yetadi.

Oʻrtacha kunlik sotuvni oxirgi 30 kun boʻyicha oling: 30 kunda sotilgan miqdorni 30 ga boʻling. Masalan, oy davomida 45 qop un sotilgan boʻlsa, kunlik oʻrtacha 1,5 qop. Omborda 30 qop boʻlsa, qoldiq 20 kunga yetadi. Bu normal.

Endi boshqa misol: oyiga 6 karobka idish yuvish vositasi sotilgan, kunlik oʻrtacha 0,2 karobka. Omborda 90 karobka bor. 90 ÷ 0,2 = 450 kun. Bu tovar bir yildan koʻproq yetadi va pul shu yerda qotib turibdi.

Qaysi raqam normal ekani tovarga bogʻliq. Tez buziladigan yoki muddati qisqa tovarda 30 kun ham koʻp. Maishiy kimyo yoki xoʻjalik mollarida esa 45–60 kun odatiy boʻlishi mumkin. Oʻzingiz uchun har bir kategoriyaga chegara belgilang.

3-qadam: tovarlarni muddat guruhlariga ajrating

Endi har bir tovarni oxirgi sotuvdan beri oʻtgan kun yoki qoldiq yetadigan kun boʻyicha guruhlarga boʻling. Ulgurji doʻkon uchun quyidagi uchta guruh qulay:

— 30–60 kun: diqqat guruhi. Tovar sekinlashgan, lekin hali kech emas. Kuzatib boring.

— 60–90 kun: xavf guruhi. Bu tovarga endi qayta buyurtma bermang va sotish uchun choralar koʻring.

— 90 kundan ortiq: qotib qolgan tovar. Bu yerda qaror shu oyning oʻzida kerak.

Har bir guruh uchun umumiy summani ham hisoblang: qoldiq × kirim narxi. Shunda qancha pul qayerda turganini aniq koʻrasiz. Koʻpincha 90 kunlik guruhda tovar soni kam, lekin summasi katta chiqadi.

4-qadam: har bir guruh uchun qaror qabul qiling

Tovarni aniqlashning oʻzi yetmaydi. Har bir qotgan pozitsiyaga aniq qaror va masʼul odam kerak. Mana amaliy variantlar:

Narxni qayta koʻrib chiqing

Tovar 90 kundan beri sotilmayotgan boʻlsa, uning narxi bozor narxidan baland boʻlishi mumkin. Raqobatchilar narxini tekshiring. Baʼzan kichik chegirma bilan pulni qaytarib olish tovarni yana yarim yil saqlashdan foydaliroq.

Yetkazib beruvchi bilan gaplashing

Baʼzi yetkazib beruvchilar sotilmagan tovarni qaytarib oladi yoki boshqa, tez sotiladigan tovarga almashtiradi. Ayniqsa sizdan muntazam xarid qilsa. Shartnomada qaytarish sharti bormi, tekshirib koʻring.

Toʻplam qilib soting

Sekin sotiladigan tovarni tez sotiladigan tovar bilan birga toʻplam qilib taklif qiling. Masalan, chakana doʻkonlarga yirik buyurtma bilan birga qotgan pozitsiyadan bir necha karobkani maxsus narxda qoʻshib bering.

Qayta buyurtmani toʻxtating

Eng koʻp uchraydigan xato: qotgan tovarga odat boʻyicha yana buyurtma berish. Xavf va qotgan guruhdagi tovarlarni buyurtma roʻyxatidan vaqtincha olib tashlang, qoldiq normal darajaga tushmaguncha qayta olmang.

Tekshiruvni har oy takrorlang

Bir martalik tekshiruv bir oyga yordam beradi. Natija esa muntazamlikdan keladi. Har oyning bir kunini belgilang, masalan, birinchi dushanba, va shu kuni uchta ishni qiling:

1. Oxirgi sotuv sanasi va qoldiq yetadigan kun boʻyicha roʻyxatni yangilang.

2. 30, 60 va 90 kunlik guruhlarning summasini oʻtgan oy bilan solishtiring.

3. Oʻtgan oy qarori qabul qilingan tovarlar nima boʻlganini tekshiring: sotildimi, qaytarildimi, hali turibdimi.

Bu tekshiruvni inventarizatsiya bilan birga qilish qulay: avval qoldiq toʻgʻriligini tekshirasiz, keyin qaysi qoldiq qotib qolganini koʻrasiz. Inventarizatsiyani qanday oʻtkazish haqida alohida yozganmiz:

👉 Doʻkonda inventarizatsiya: 7 qadam (maqola)

Misol: bitta ulgurji omborda tekshiruv

Tasavvur qiling, maishiy kimyo va oziq-ovqat bilan ishlaydigan ulgurji ombor. Omborda 300 ga yaqin pozitsiya bor, umumiy qoldiq kirim narxida 480 000 000 soʻm. Egasi oy boshida yuqoridagi tekshiruvni qildi va mana nima chiqdi:

— 30 kungacha: 210 ta pozitsiya, 290 000 000 soʻm. Bu normal aylanayotgan tovar.

— 30–60 kun: 50 ta pozitsiya, 95 000 000 soʻm. Kuzatuvga olindi.

— 60–90 kun: 25 ta pozitsiya, 45 000 000 soʻm. Qayta buyurtma toʻxtatildi.

— 90 kundan ortiq: 15 ta pozitsiya, 50 000 000 soʻm. Ularning har biriga qaror yozildi.

Eʼtibor bering: eng uzoq turgan atigi 15 ta pozitsiya, lekin ularda 50 million soʻm turibdi. Shundan 4 tasini yetkazib beruvchi almashtirishga rozi boʻldi, 6 tasi chegirma bilan doimiy mijozlarga taklif qilindi, qolganlari toʻplamga qoʻshildi. Bir oy ichida shu guruhdagi pulning katta qismi yana aylanmaga qaytdi va yangi tez sotiladigan tovar uchun ishlatildi.

Raqamlar sizda boshqacha boʻladi. Muhimi, ular har oy yozib borilsa, qotgan tovar summasi kamayyaptimi yoki oʻsyaptimi, aniq koʻrinadi.

Tez-tez uchraydigan xatolar

— Faqat umumiy qoldiqqa qarash. Ombor toʻla boʻlsa, hammasi joyida degandek tuyuladi. Lekin qaysi pozitsiya aylanib, qaysisi turgani har bir tovar kesimida koʻrinadi.

— Karobka va donani aralashtirish. Bir tovar karobkada kirib, donada sotilsa, kunlik sotuvni bir xil birlikda hisoblang. Aks holda qoldiq necha kunga yetishi notoʻgʻri chiqadi.

— Qotgan tovarni kirim narxida emas, sotuv narxida baholash. Pul qancha bogʻlanganini bilish uchun kirim narxini oling. Tannarxni toʻgʻri hisoblash haqida:

👉 Tannarx qanday hisoblanadi: bir tovar har xil narxda kelganda

— Qaror qabul qilmasdan roʻyxat tuzish. Har oy roʻyxat tuzilsa-yu, hech narsa oʻzgarmasa, bu vaqt sarfi. Har bir pozitsiyaga qaror va muddat yozing.

Bitoʻda bu qanday koʻrinadi

Tavsiya etilgan tovar miqdori: Bitoʻdagi bu hisobotda har bir mahsulot boʻyicha ombordagi miqdori, oʻrtacha kunlik savdo va «Kunga yetarli» ustunlari bor. Yaʼni yuqoridagi formulani qoʻlda hisoblash shart emas: qoldiq necha kunga yetishi tayyor raqam boʻlib turadi.

Roʻyxatni «Kunga yetarli» boʻyicha saralasangiz, eng yuqorida qotib yotgan tovarlar chiqadi. Hisobotda 6, 10 va 30 kunga hamda oy oxirigacha tavsiya etilgan miqdor ham koʻrsatiladi, shuning uchun tez sotiladigan tovarga qancha buyurtma berishni ham shu yerda koʻrasiz.

Ombor hisobotlarida omborlar oʻrtasidagi mahsulot harakatini ham kuzatish mumkin: bir filialda qotgan tovarni u tezroq sotiladigan boshqa omborga koʻchirish uchun bu qulay.

Hisobni hali daftar yoki Excelʼda yuritayotgan boʻlsangiz, qachon dasturga oʻtish vaqti kelgani haqida:

👉 Ombor hisobi: Excelʼdan dasturga qachon oʻtish kerak (maqola)

Xulosa

Ulgurji doʻkonda qotib yotgan tovarni aniqlash uchun murakkab tahlil kerak emas. Har bir tovarning oxirgi sotuv sanasini toping, qoldiq necha kunga yetishini hisoblang, tovarlarni 30, 60 va 90 kunlik guruhlarga ajrating va har bir guruh uchun qaror qabul qiling. Buni har oy bir kunda takrorlang. Shunda omborda qotgan pul aylanmaga qaytadi.

Ombor hisobini tartibga solishda yordam kerakmi?

Agar qaysi tovar qotib yotganini har oy qoʻlda hisoblashdan charchagan boʻlsangiz, hisobni qanday tartibga solish mumkinligini birga koʻrib chiqamiz.

👉 Telegram orqali bepul konsultatsiya olish. Menejer biznesingizga mos sozlamani koʻrsatib beradi.

👉 Tariflar bilan tanishish.