Buzilgan va yaroqsiz tovarni hisobdan chiqarish: to'g'ri tartib

Ertalab sut mahsulotlari doʻkoni egasi muzlatgichni ochadi. Kechasi elektr oʻchgan, 40 ta qatiq va 25 ta pishloq aynib qolgan. Sotuvchi ularni qopga solib, chiqindiga olib chiqadi. Hammasi besh daqiqada tugaydi.
Oy oxirida qayta sanoq oʻtkaziladi. Hisobda 40 ta qatiq va 25 ta pishloq hali ham bor, javonda esa yoʻq. Endi bu "kamomad" boʻlib koʻrinadi: sotuvchidan soʻraladi, omborchidan soʻraladi, hech kim aniq javob bera olmaydi. Aslida tovar oʻgʻirlanmagan, shunchaki hisobdan chiqarilmagan.
Shunchaki tashlab yuborilgan tovar qoldiqni buzadi. Sababi yozilgan har bir chiqarish esa yoʻqotish qayerdan kelayotganini koʻrsatadi. Bu maqolada buzilgan, muddati oʻtgan va yoʻqolgan tovarni hisobdan chiqarishning toʻgʻri tartibini qadamma-qadam koʻrib chiqamiz.
Tovarni hisobdan chiqarish nima va nega u kerak
Hisobdan chiqarish: sotilmagan, lekin endi sotib boʻlmaydigan tovarni hujjat bilan ombordan chiqarish. Masalan, singan shisha idish, muddati oʻtgan dori yoki oziq-ovqat, namlikdan buzilgan sement qopi, qayta sanoqda topilmagan telefon gʻilofi.
Hujjatsiz tashlangan tovar uchta muammo keltiradi:
1. Qoldiq notoʻgʻri boʻladi. Hisobda tovar bor, javonda yoʻq. Sotuvchi mijozga "bor" deydi, keyin topolmaydi, buyurtma ham kechikadi.
2. Kamomad bilan aralashib ketadi. Qayta sanoqda farq chiqqanda, uning qancha qismi buzilgan tovar, qancha qismi haqiqiy yoʻqotish ekanini ajratib boʻlmaydi. Natijada begunoh xodimdan soʻraladi yoki aybdor topilmaydi.
3. Zarar koʻrinmaydi. Har hafta 200–300 ming soʻmlik tovar jimgina chiqindiga ketsa, oyiga bu million soʻmdan oshadi. Hujjat boʻlmasa, egasi bu raqamni hech qachon koʻrmaydi va uni kamaytirishga harakat ham qilmaydi.
1-qadam: hisobdan chiqarish sabablarini oldindan belgilang
Har bir chiqarishda sabab yozilishi kerak. Lekin har kim oʻz soʻzi bilan yozsa ("aynigan", "buzuq", "yaramaydi", "brak"), keyin ularni guruhlab boʻlmaydi. Shuning uchun sabablarni bir marta, oldindan roʻyxat qilib qoʻying.
Koʻpchilik doʻkonga 4–6 ta sabab yetadi:
— Brak: zavoddan nuqson bilan kelgan tovar.
— Shikastlanish: tushib singan, ezilgan, yirtilgan tovar.
— Yaroqlilik muddati tugashi: muddati oʻtib, sotib boʻlmaydigan tovar.
— Yoʻqolish: qayta sanoqda topilmagan va sababi aniqlanmagan tovar.
— Saqlash sharoiti: elektr oʻchishi, namlik, issiqdan buzilgan tovar.
Roʻyxat qisqa boʻlsin. 15 ta sabab boʻlsa, xodim har safar "boshqa"ni tanlaydi va tahlil yana buziladi.
2-qadam: kim hisobdan chiqarishini va kim tasdiqlashini kelishib oling
Tovarni hisobdan chiqarish huquqi hammada boʻlmasligi kerak. Aks holda "buzilgan" degan sabab bilan istalgan tovarni ombordan chiqarib yuborish mumkin boʻladi.
Oddiy tartib shunday: tovarni sotuvchi yoki omborchi topadi va masʼulga xabar beradi. Har bir omborning masʼul shaxsi hujjatni rasmiylashtiradi. Belgilangan summadan yuqori chiqarishni (masalan, 500 000 soʻmdan ortigʻini) egasi yoki menejer koʻrib tasdiqlaydi.
Muhimi: hujjatda har doim masʼul shaxsning ismi turadi. Oy oxirida "bu 25 ta pishloqni kim chiqargan?" degan savolga javob bir qarashda topiladi.
3-qadam: tovarni tashlashdan oldin hujjatni rasmiylashtiring
Tartib qoidasi: avval hujjat, keyin chiqindi. Hujjatda kamida quyidagilar boʻlsin:
— sana va qaysi ombordan chiqarilayotgani;
— masʼul shaxs;
— sabab (roʻyxatdan);
— har bir tovar va uning miqdori;
— izoh: nima boʻlganini bir gap bilan (masalan, "21-noyabr kechasi elektr oʻchgan, muzlatgich ishlamagan").
Iloji boʻlsa, buzilgan tovarni suratga olib hujjatga biriktiring. Bu taʼminotchiga daʼvo qilishda ham, xodim bilan bahslashganda ham asqotadi.
Agar tovar butunlay yaroqsiz boʻlmasa (masalan, qutisi ezilgan, lekin oʻzi butun), uni darrov tashlamang. Alohida "nuqson" joyiga ajrating: keyin chegirma bilan sotish yoki taʼminotchiga qaytarish mumkin boʻladi. Qaytarish tartibi haqida alohida maqolamiz bor.
Tovar qaytarish hisobi: yaroqsiz tovar bilan nima qilish kerak. Taʼminotchiga va mijozdan qaytgan tovarni qanday yozish haqida.
4-qadam: yoʻqotishni oyiga bir marta sabab boʻyicha koʻrib chiqing
Hujjatlar toʻplanib borgani sari ular sizga eng qimmat savolga javob beradi: pul qayerda yoʻqolyapti?
Oy oxirida hisobdan chiqarishlarni sabab va ombor boʻyicha koʻrib chiqing. Bunda dona emas, tannarx muhim: 100 ta arzon paket bitta qimmat smesitelchalik zarar keltirmaydi.
Misol. Kichik oziq-ovqat doʻkonining bir oylik hisobdan chiqarishlari:
— Yaroqlilik muddati tugashi: 1 800 000 soʻm.
— Shikastlanish: 450 000 soʻm.
— Saqlash sharoiti: 600 000 soʻm.
— Yoʻqolish: 300 000 soʻm.
Bu raqamlar qaror chiqarishga yordam beradi. Eng katta zarar muddati oʻtgan tovardan boʻlsa, gap xodimda emas, xaridda: tez buziladigan tovar keragidan koʻp olinmoqda. Yechim: kamroq va tez-tez buyurtma berish, muddati yaqin tovarni oldinga qoʻyish yoki chegirmaga chiqarish.
Shikastlanish koʻp boʻlsa, javon va tashish tartibini tekshiring. Saqlash sharoiti sababi takrorlansa, muzlatgich yoki ombor joyini almashtirish vaqti kelgan. "Yoʻqolish" esa alohida eʼtibor talab qiladi: u haqiqiy kamomad, uni masʼul bilan birga tekshirish kerak.
Ombor kamomadi: kim javob beradi va qanday oldini olish. Qayta sanoqda farq chiqqanda nima qilish haqida.
Koʻp uchraydigan xatolar
1. Hisobdan chiqarishni oy oxiriga qoldirish. Bir oy ichida nima, qachon buzilgani unutiladi va hujjat taxminiy boʻlib qoladi. Tovar buzilgan kuni rasmiylashtiring.
2. Kamomadni "buzilgan" deb yozib qoʻyish. Qayta sanoqda chiqqan farqni sababsiz hisobdan chiqarsangiz, haqiqiy yoʻqotishni yashirasiz. Topilmagan tovar "Yoʻqolish" sababi bilan alohida yozilsin.
3. Sababni "boshqa" deb qoldirish. Agar "boshqa" oyiga bir necha marta tanlansa, roʻyxatga yangi aniq sabab qoʻshing.
4. Faqat donaga qarash. Zarar tannarxda oʻlchanadi. 50 dona arzon tovar va 2 dona qimmat tovar yonma-yon turganda qimmati muhimroq boʻlishi mumkin.
Bitoʻda tovarni hisobdan chiqarish qanday koʻrinadi
Bitoʻda bu tartib alohida boʻlimda yuritiladi.
Sabablar roʻyxati: Ombor → Hisobdan chiqarish sabablari. Bu yerda Brak, Yoʻqolish, Yaroqlilik muddati tugashi, Shikastlanish kabi sabablarni yaratasiz, keraksizini noaktiv qilib qoʻyasiz.
Hujjat: Ombor → Hisobdan chiqarishlar → Yaratish. Hujjatda sana, ombor, masʼul shaxs, roʻyxatdan sabab, izoh va fayl (masalan, buzilgan tovar surati) koʻrsatiladi, pastda esa chiqariladigan mahsulotlar kiritiladi. Tovarni nuqson sifatida alohida nuqson omboriga ajratish imkoniyati ham bor.
Hisobot: Hisobotlar → Ombor → Hisobdan chiqarish hisoboti. Unda har bir mahsulot boʻyicha ombor, sabab, jami miqdor va umumiy tannarx koʻrinadi. Shu hisobot orqali yoʻqotishlarni nazorat qilasiz, sabablarni tahlil qilasiz va qayerdan boshlab kamaytirish kerakligini koʻrasiz.
Shunda oy oxiridagi qayta sanoqda buzilgan tovar kamomad boʻlib chiqmaydi: u allaqachon sababi va masʼuli bilan hisobdan chiqarilgan boʻladi.
Xulosa
Tovarni hisobdan chiqarish: zararni tan olish emas, uni boshqarishning birinchi qadami. Sabablarni oldindan roʻyxat qiling, hujjatni faqat masʼul shaxs rasmiylashtirsin, tovarni tashlashdan oldin hujjat yozilsin. Oyiga bir marta yoʻqotishni sabab boʻyicha tannarxda koʻrib chiqing va eng katta sababdan boshlang. Shunda qoldiq toʻgʻri boʻladi, kamomad bilan buzilgan tovar aralashmaydi va har oy qancha pul chiqindiga ketayotganini aniq bilasiz.
Bito bilan qanday boshlash mumkin
Hisobdan chiqarish sabablari, masʼullar va hisobotni biznesingizga mos qanday sozlashni bepul konsultatsiyada birga koʻrib chiqamiz.
👉 Telegram orqali bepul konsultatsiya olish. Mutaxassis hisobdan chiqarish va ombor hisobotlarini sizning tovarlaringiz misolida koʻrsatib beradi.
















